De publieke brainstorm 7keer7 is fantastisch uit de hand gelopen. Welk ander christelijk project krijgt zoveel (positieve) interesse in zo’n breed spectrum: RD, ND, EO, Trouw, de Correspondent? En dan nog de honderden tweets, blogs, ingezonden brieven en posts die overal verschenen. Ons filmpje met conclusies is nu 12.000 keer bekeken. Dat zijn aantallen die je zelden hoort over ‘iets van de kerk’. Bovendien deed bijna iedereen vrijwillig mee en droegen ook veel rand- en niet-kerkelijken hun steentje bij.Dat hadden we niet durven dromen, toen we begin dit jaar in een kroeg zaten en kletsten over wat wij nu konden bijdragen aan het Nederlandse christendom. Dat we hiermee echt iets verder zijn gekomen, bevestigen naar onze schatting 9 van de 10 reacties. Maar goed, ook een deel was kritischer, waaronder in deze krant. Daarop nu een antwoord, want het zou jammer zijn als men vanuit aantal misverstanden 7keer7 beoordeelt.

Doorgeven Allereerst valt ons op dat niet iedereen snapt wat 7keer7 nu was: een gezamenlijke brainstorm over de toekomst van het christendom in Nederland, niets meer, niets minder. We gingen zeven kroegen langs door heel het land, met telkens zeven zeer verschillende sprekers, plus zeventig bezoekers die graag wilden meedenken. Op de slotavond vorige week maandag hebben we geprobeerd lijnen te ontdekken in al die bijdrages. Dat hebben we gedaan in vier speeches, een kort filmpje met zeven aanbevelingen, een zegenlied en een gezongen gebed (zie www.7keer7.nl). Dat betekent dat een criticus zich niet makkelijk van die conclusies kan afmaken, alsof het de particuliere mening van vier toevallige heren betrof. Want ja, wij zijn dan inderdaad vier toevallige heren, maar wij hebben zo precies mogelijk de input van die ruim veertig speeches willen doorgeven, plus de vele honderden bierviltjes die we de deelnemers hadden gevraagd in te vullen. Natuurlijk zijn wij het die hebben gefilterd, maar we hebben geprobeerd dat zo integer mogelijk te doen. Wij hadden voor de avonden dan ook slechts een paar van onze eigen helden uitgenodigd; met gerust de helft van de bijdrages waren we het zelf niet eens. Wat we namelijk wilden was op de huid van de tijd zitten, zo actueel mogelijk doorgeven wat er nu speelt in ons land. Dát is 7keer7. Wat ons betreft is elke stem van elke criticus gewoon een bijdrage aan die vele stemmen die we al hebben gehoord. Daarom zijn we er blij mee, want het gesprek gaat blijkbaar verder en daar was het ons om begonnen. En zoals het gaat bij een brainstorm: tijdens het proces zelf kun je niet ongelijk hebben, elke stem doet ertoe, ook die van onze grootste criticasters!

Tegenstellingen We merken verder dat er hier en daar ruis ontstaan door de formuleringen in ons conclusie-filmpje. Op zich is het geruststellend als de meeste kritiek over de vorm gaat en niet over de inhoud – blijkbaar heeft men op die inhoud dan minder weerwoord. Nu hebben we dat filmpje bewust wat spannender geformuleerd; het is bedoeld voor internet en dat medium vraagt nu eenmaal om een opvallende vorm. Dat werkte voor de overgrote meerderheid van de kijkers, maar niet voor bijvoorbeeld Sjirk Kuijper, die naast veel waardering ons erop wees dat het filmpje ‘vol paradoxen en ongerijmdheden’ zit (12 juli in deze krant). Dat hadden we ook zelf wel door, maar ja, het is een ultrakorte samenvatting van vele honderden stuks input – uiteraard gaat dat alle kanten op. Het filmpje is niet voor het synodelid, maar voor de facebooker. Die verwacht geen doorwrocht betoog, maar iets dat de gedachten prikkelt. We hebben onze samenvatting daarom ook bewust in zeven tegenstellingen geplaatst: stop met… en begin met… Jos Strengholt noemde deze ‘oneigenlijk’ (16 juli in deze krant). Want het is toch niet of-of, maar en-en? Zeker, maar dat filmpje is geen tijdloze dogmatiek, maar een actuele aanwijzing. Stel dat je tegen een gameverslaafde vriend zegt: ‘Stop met dat computeren, ga eens naar buiten!’ Die kan wel reageren met: ‘Wat is er mis met computeren? Het is en-en, allebei is belangrijk.’ Maar dan zul je hem toch verbaasd aankijken, want je bedoelde helemaal niet dat computeren universeel slecht is, maar slechts dat hij op dit moment beter naar buiten kan…

Leiders Dit soort kritiek doet ons daarom ook niet zoveel. Wat ons wel raakt, is als critici beweren dat we God, Jezus of de Bijbel niet hebben laten spreken of niet genoeg serieus nemen. We moeten dan onze ogen uitwrijven, want hebben we het echt over dezelfde 7keer7? En hebben ze het echt over ons, kennen ze onze gedachten beter dan wijzelf? Elke speech tijdens de tour, elke bijdrage op onze conclusie-avond, elk van de zeven punten in ons filmpje noemde God, Jezus of de Bijbel en vond daarin motivatie! Misschien indirect, misschien in andere woorden dan je gewend bent, maar 7keer7 was er vol van. Dat geldt ook voor het verwijt dat wij ‘de-kerk-zoals-die-is’ zouden ‘verwerpen’ (aldus Strengholt). Weer, wij hebben die conclusies niet uit onze eigen mouw geschud, wij hebben slechts geprobeerd dicht op de huid van onze tijd te zitten. Als die tijd de-kerk-zoals-die-is ‘verwerpt’, zouden we dát hebben doorgegeven. Maar niets is minder waar. Talloze speeches waren vol van de kerk en daarom ook diverse van onze conclusies. Niet dat de kerk altijd hetzelfde kan blijven. De kerk is voortdurend in beweging. 7keer7 draagt daar een heel klein beetje aan mee. De specifieke methode is misschien verrassend – een publieke brainstorm – maar we doen dit al tweeduizend jaar. Daarom hopen we dat het Nederlandse christendom de lijnen die we ontdekten in 7keer7 serieus neemt. Het gebeurt niet vaak dat zoveel mensen zich uitspreken over wat ze hopen, verlangen, missen, berouwen, geloven. Als kerk heb je te maken met déze mensen. Als dominee of voorganger bepreek je hén. Als de geestelijke leiders in ons land werkelijk hén willen leiden, maken ze zich niet te makkelijk van de 7keer7-conclusies af, maar luisteren ze daar zorgvuldig naar.

Otto Kamsteeg, Herman Wegter, Reinier Sonneveld, Karel Smouter

Een ingekorte versie van dit artikel verscheen in het Nederlands Dagblad van vrijdag 18 juli